Shloka 5
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
तां गतिं परमामेति निवृत्तिपरमो मुनि: । ज्ञानतत्त्वपरो नित्यं शुभाशुभनिदर्शक:,जो सदा ज्ञानतत्त्वके चिन्तनमें संलग्न रहनेवाला, शुभ और अशुभको (ज्ञाननेत्रोंके द्वारा तत््वसे) देखनेवाला तथा निवृत्तिपरायण मुनि है, वही उस परमगतिको प्राप्त होता है
tāṃ gatiṃ paramām eti nivṛttiparamo muniḥ | jñānatattvaparo nityaṃ śubhāśubhanidarśakaḥ ||
જે મુનિ નિવૃત્તિ-પરાયણ છે, જે સદા જ્ઞાનતત્ત્વમાં તત્પર રહે છે અને વિવેકદૃષ્ટિથી શુભ-અશુભને જુએ છે—તે જ પરમ ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Supreme attainment comes to the sage who prioritizes nivṛtti (withdrawal/renunciation), remains steadily devoted to the truth of knowledge (jñāna-tattva), and ethically discerns what is wholesome (śubha) and unwholesome (aśubha).
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira by describing the qualities of a true sage and stating that such a person reaches the highest spiritual goal.