Shloka 13

बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency

Mahābhārata 12.217

Devanagari script

तस्माच्चतुष्टयं वेद्यमेतै्हेतुभिरावृतम्‌ । यथासंज्ञो हायं सम्यगन्तकाले न मुह्ृति,अतः इन्हीं हेतुओंसे आवृत हुई इन चार वस्तुओं (सच्चिदानन्दघन परमात्मा, दृश्यवर्ग, प्रकृति और पुरुष) को जानना चाहिये। इन्हें भलीभाँति तत्त्वसे जान लेनेपर मनुष्य मृत्युके समय मोहमें नहीं पड़ता है

Transliteration

tasmāc catuṣṭayaṁ vedyam etair hetubhir āvṛtam | yathāsaṁjño hy ayaṁ samyag antakāle na muhṛti ||

Translation

અતએવ આ કારણોથી આવૃત આ ચતુર્વિધ તત્ત્વને જાણવું જોઈએ. જે તેને તત્ત્વરૂપે સમ્યક રીતે જાણી લે છે, તે મૃત્યુકાળે મોહમાં પડતો નથી; સ્થિર ચિત્તે અંતને સામનો કરે છે.

Word by Word

तस्मात्therefore / from that

चतुष्टयम्the set of four

वेद्यम्to be known / knowable

एतैःby these

हेतुभिःcauses / reasons

आवृतम्covered / enveloped

यथाas / in such a way that

असंज्ञःunconscious / without awareness

अयम्this (person)

सम्यक्properly / correctly

अन्तकालेat the final time (time of death)

नnot

मुह्यतिis deluded / becomes confused

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes