Shloka 11
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
शुक्रतो रसतश्रैव देहाज्जायन्ति जन्तव: । स्वभावात् कर्मयोगाद् वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान्
śukrato rasataś caiva dehāj jāyanti jantavaḥ | svabhāvāt karmayogād vā tān upekṣeta buddhimān ||
આ દેહમાંથી શુક્ર દ્વારા તથા રસ/સ્વેદ વગેરે દેહદ્રવો દ્વારા પણ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે. તેઓ સ્વભાવથી અથવા કર્મયોગથી (પ્રારબ્ધ અનુસાર) જન્મે છે; તેથી બુદ્ધિમાન પુરુષે તેમની ઉપેક્ષા કરીને નિર્લેપ રહેવું જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches dispassion: since beings arise through natural processes and the working out of karma, the wise should not become mentally entangled—maintaining equanimity and non-attachment (upekṣā) toward such occurrences.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct. Here he frames the arising of living beings as a natural/karma-driven process and advises the listener to respond with detached discernment rather than fixation or anxiety.