Shloka 12
Guru’s Instruction on Dream, Mind, Guṇas, and Knowing Brahman
Svapna–Manas–Guṇa–Brahma-vicāra
Devanagari script
कथं शक्ष्यामहे ब्रह्मन् दानवैरभिमर्दनम् । स्वयम्भूस्तानुवाचेदं निसृष्टो5त्र विधिर्मया
Translation
“હે બ્રહ્મન! દાનવો જે રીતે અમને દબાવી રહ્યા છે, તેને અમે કેવી રીતે સહન કરી શકીશું?” ત્યારે સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ તેમને કહ્યું—“દેવગણ! આ વિપત્તિ દૂર કરવા માટે મેં અહીં વિધિ (ઉપાય) નિશ્ચિત કર્યો છે.”
Word by Word
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
शक्ष्यामहेshall we be able (to)?
शक्ष्यामहे:
TypeVerb
Rootशक्
Formलृट् (periphrastic future sense / future capability), future (ability), 1st, plural, आत्मनेपद
ब्रह्मन्O Brahman (O Brahmā)
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
Formmasculine, vocative, singular
दानवैःby the Dānavas (demons)
दानवैः:
Karana
TypeNoun
Rootदानव
Formmasculine, instrumental, plural
अभिमर्दनम्crushing, oppression
अभिमर्दनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभिमर्दन
Formneuter, accusative, singular
स्वयम्भूःthe Self-born (Brahmā)
स्वयम्भूः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वयम्भू
Formmasculine, nominative, singular
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, plural
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
Formलिट्, perfect (narrative past), 3rd, singular, परस्मैपद
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
Formneuter, accusative, singular
निसृष्टःappointed, set forth, created
निसृष्टः:
TypeAdjective
Rootनि-√सृज्
Formpast passive participle (क्त), masculine, nominative, singular
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
विधिःthe ordinance / method / means
विधिः:
Karta
TypeNoun
Rootविधि
Formmasculine, nominative, singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Forminstrumental, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes