Shloka 25
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् । अवराणां समानानामुभयेषां न दुष्यति,अपनेसे बड़ोंका नाम लेकर या तू कहकर न पुकारे, जो अपनेसे छोटे या समवयस्क हों, उनके लिये वैसा करना दोषकी बात नहीं है
tvaṃkāraṃ nāmadheyaṃ ca jyeṣṭhānāṃ parivarjayet | avarāṇāṃ samānānām ubhayeṣāṃ na duṣyati ||
ભીષ્મે કહ્યું—વડિલોને ‘તું’ કહીને અથવા તેમનું નામ લઈને સંબોધવું ટાળવું. પરંતુ પોતાથી નાના અથવા સમવયસ્કોને એમ કહેવામાં બંને પક્ષે દોષ ગણાતો નથી. આ ઉપદેશ સામાજિક વ્યવહારમાં આદરભરી વાણી ને ધર્મનું પ્રાયોગિક સ્વરૂપ બતાવે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Respectful speech is part of dharma: do not address elders by name or with overly familiar ‘tvaṃ’; with juniors or equals, such address is not inherently blameworthy.
In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma lays down a rule of etiquette and moral discipline regarding how one should speak to elders, equals, and juniors.