Shloka 1
Jāpakānāṃ Gatiḥ — The Destinies of Japa-Practitioners (Śānti Parva 12.190)
अपन बक। है २ >> एकोननवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: चारों वर्णगोके अलग-अलग कर्मोका और सदाचारका वर्णन तथा वैराग्यसे परब्रह्म॒की प्राप्ति भरद्वाज उवाच ब्राह्मण: केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम | वैश्य: शूद्रश्न विप्र्षे तद् ब्रूहि वदतां वर
Bharadvāja uvāca:
Brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama |
Vaiśyaḥ śūdraś ca viprarṣe tad brūhi vadatāṃ vara ||
ભરદ્વાજે કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમ! હે બ્રહ્મર્ષિ, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ! કહો તો, મનુષ્ય કયા કારણે બ્રાહ્મણ અથવા ક્ષત્રિય બને છે? અને હે વિપ્રર્ષિ, કયા કારણે વૈશ્ય કે શૂદ્ર બને છે? તે મને કહો।
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-inquiry: varṇa identity is being examined in terms of its determining basis—what qualities, conduct, and actions make one a brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, or śūdra—setting up an ethical discussion that emphasizes lived dharma over mere labels.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Bharadvāja respectfully questions a senior brāhmaṇa-seer, asking for a clear criterion by which people are classified into the four varṇas, initiating a discourse on duties, right conduct, and the path that culminates in higher realization.