Shloka 3

Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)

Devanagari script

भूगुरुवाच अमितानां महाशब्दो यान्ति भूतानि सम्भवम्‌ | ततस्तेषां महाभूतशब्दोडयमुपपद्यते,भगुजीने कहा--मुने! ये पाँच भूत ही असीम हैं, इसलिये इन्हींके साथ “महा” शब्द जोड़ा जाता है। इन्हींसे भूतोंकी उत्पत्ति होती है; अतः इन्हींके लिये “महाभूत” शब्दका प्रयोग सुसंगत है

Translation

ભૃગુએ કહ્યું—મુને! આ પાંચ ભૂતો જ અમિત (અસીમ) છે; તેથી એમની સાથે ‘મહા’ શબ્દ જોડાય છે. સર્વ ભૂતોની ઉત્પત્તિ એમનાથી જ થાય છે; તેથી એમના માટે ‘મહાભૂત’ શબ્દ યોગ્ય છે.

Word by Word

भृगुःBhrigu (the sage)

उवाचsaid

अमितानाम्of the immeasurable (ones)

महाशब्दःthe word 'mahā' / the term 'mahā-'

यान्तिgo, proceed, attain

भूतानिbeings / elements

सम्भवम्origin, coming-into-being

ततःtherefore / from that

तेषाम्of them

महाभूतशब्दःthe term 'mahābhūta'

अयम्this

उपपद्यतेis appropriate, is justified

Speaker

भरद्वाज उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes