Shloka 21
Adhyāya 180: Jīva, Śarīra, and the Fire Analogy (भृगु–भरद्वाज संवादः)
Devanagari script
कणं कदाचित् खादामि पिण्याकमपि च ग्रसे । भक्षये शालिमांसानि भक्षांश्नोच्चावचान् पुन:
Translation
ભીષ્મ બોલ્યા—“ક્યારેક હું ચોખાના કણ ખાઉં છું, ક્યારેક તલની ખલી જ મારો ગ્રાસ બને છે; અને ક્યારેક શાલિ-ચોખા તથા માંસ વગેરે ઉત્તમ ભક્ષ્ય પણ ભક્ષણ કરું છું. આ રીતે સારા-નરસા સર્વ પ્રકારના ભોજન મને વારંવાર પ્રાપ્ત થાય છે.”
Word by Word
कणम्a grain/morsel
कणम्:
Karma
TypeNoun
Rootकण
FormMasculine, Accusative, Singular
कदाचित्sometimes
कदाचित्:
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
खादामिI eat
खादामि:
TypeVerb
Rootखाद्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
पिण्याकम्oil-cake (pressed seed residue)
पिण्याकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपिण्याक
FormMasculine, Accusative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
ग्रसेI swallow/eat
ग्रसे:
TypeVerb
Rootग्रस्
FormPresent, First, Singular, Atmanepada
भक्षयेI eat/consume
भक्षये:
TypeVerb
Rootभक्ष्
FormPresent, First, Singular, Atmanepada
शालिमांसानिrice-and-meat dishes (lit. rice-meats)
शालिमांसानि:
Karma
TypeNoun
Rootशालिमांस
FormNeuter, Accusative, Plural
भक्षान्foods/eatables
भक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootभक्ष
FormMasculine, Accusative, Plural
उच्चावचान्various (high and low; good and bad)
उच्चावचान्:
TypeAdjective
Rootउच्चावच
FormMasculine, Accusative, Plural
पुनःagain, repeatedly
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes