Shloka 12
तीनों वेदोंके ज्ञानमें बढ़े-चढ़े सहसरों ब्राह्मणों तथा इस सम्पूर्ण जगत्का भरण-पोषण करनेवाले होकर भी आज आप उन्हींके द्वारा अपना भरण-पोषण चाहते हैं ।। श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत् सम्प्रति वीक्ष्यसे । अपुत्रा जननी तेड5द्य कौसल्या चापतिस्त्वया,“इस जगमगाती हुई राजलक्ष्मीको छोड़कर इस समय आप दर-दर भटकनेवाले कुत्तेके समान दिखायी देते हैं। आज आपके जीते-जी आपकी माता पुत्रहीन और यह अभागिनी कौसल्या पतिहीन हो गयी
śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavat samprati vīkṣyase | aputrā jananī te ’dya kausalyā cāpatistvayā ||
અર્જુને કહ્યું—ત્રણેય વેદોના જ્ઞાનમાં પ્રવીણ સહસ્રો બ્રાહ્મણોના તમે પાલક રહ્યા છો અને સમગ્ર લોકનું ભરણ-પોષણ કરનાર પણ તમે જ રહ્યા; છતાં આજે તમે એમના જ દ્વારા પોતાનું ગુજરાન ઈચ્છો છો. પ્રજ્વલિત રાજલક્ષ્મી ત્યજીને હવે તમે દરવાજે દરવાજે ભટકતા કૂતરા સમા દેખાઓ છો. તમે જીવતા હોવા છતાં તમારી માતા જાણે પુત્રહીન થઈ ગઈ અને આ અભાગી કૌસલ્યા તમારા કારણે પતિહીન થઈ ગઈ.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Renunciation is not praised when it causes abandonment of rightful obligations; a ruler’s prosperity and position are to be upheld insofar as they sustain dependents and protect social and familial dharma.
Arjuna rebukes a royal figure for giving up kingship and living in a degraded, dependent state, arguing that this choice effectively leaves the mother ‘sonless’ and Kausalyā ‘husbandless’ despite the person still being alive.