Shloka 41
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
Devanagari script
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञ शुश्रुषुमनसूयकम् । दान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम्,जो बुद्धिमान, ऊहापोहमें कुशल एवं शिक्षित बुद्धिवाला, अध्यात्मशास्त्रके श्रवणकी इच्छा रखनेवाला, किसीके दोष न देखनेवाला, मनको वशमें रखनेवाला और जितेन्द्रिय है, उस मनुष्यको शोक कभी छू भी नहीं सकता
Transliteration
buddhimantaṁ kṛtaprajñaṁ śuśrūṣum anasūyakam | dāntaṁ jitendriyaṁ cāpi śoko na spṛśate naram ||
Translation
જે બુદ્ધિમાન, વિવેકમાં સ્થિર, વિચાર-વિમર્શમાં કુશળ, આત્મવિદ્યાના ઉપદેશ સાંભળવા ઇચ્છુક, દોષ શોધતો ન હોય, મનને વશમાં રાખનાર અને ઇન્દ્રિયજિત હોય—તે મનુષ્યને શોક સ્પર્શ પણ કરી શકતો નથી।
Word by Word
बुद्धिमन्तम्intelligent
बुद्धिमन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबुद्धिमन्त्
FormMasculine, Accusative, Singular
कृतप्रज्ञम्of steady/formed wisdom
कृतप्रज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृतप्रज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
शुश्रूषुम्desirous of listening/serving (eager to hear)
शुश्रूषुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुश्रूषु
FormMasculine, Accusative, Singular
अनसूयकम्non-envious; not fault-finding
अनसूयकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनसूयक
FormMasculine, Accusative, Singular
दान्तम्self-controlled; tamed
दान्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदान्त
FormMasculine, Accusative, Singular
जितेन्द्रियम्one who has conquered the senses
जितेन्द्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
शोकःgrief
शोकः:
Karta
TypeNoun
Rootशोक
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
स्पृशतेtouches/affects
स्पृशते:
TypeVerb
Rootस्पृश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
नरम्a man/person
नरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
B
brāhmaṇa (speaker)N
nara (the person being described)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes