Shloka 12
देशे समे सुखे चित्रे स्वर्गोद्दिशसमे नृप । श्रिया जुष्टं महावृक्ष॑ न्यग्रोध॑ च सुमण्डलम्,नरेश्वरर तदनन्तर उन रमणीय प्रदेशोंमेंसे एक ऐसे स्थानपर जो सुवर्णमयी बालुकाराशिसे व्याप्त, समतल, सुखद, विचित्र तथा स्वर्गीय भूमिके समान मनोहर था, गौतमने एक अत्यन्त शोभायमान बरगदका विशाल वृक्ष देखा, जो चारों ओर मण्डलाकार फैला हुआ था। अपनी बहुत-सी सुन्दर शाखाओंके कारण वह वृक्ष एक महान् छत्रके समान जान पड़ता था। उसकी जड़ चन्दनमिश्रित जलसे सींची गयी थी
bhīṣma uvāca | deśe same sukhe citre svargoddiśa-same nṛpa | śriyā juṣṭaṃ mahāvṛkṣaṃ nyagrodhaṃ ca sumaṇḍalam |
હે નૃપ! સમ, સુખદ, વિચિત્ર અને સ્વર્ગપ્રદેશ સમાન મનોહર સ્થાને ગૌતમએ શ્રીથી યુક્ત એવો મહાવૃક્ષ—સુન્દર મંડલાકાર વડવૃક્ષ—જોયો. તેની અનેક સુંદર શાખાઓને કારણે તે મહાન રાજછત્ર સમાન તેજસ્વી લાગતો હતો; અને તેની મૂળોને ઉત્તમ ચંદનમિશ્રિત જળથી સિંચી પોષવામાં આવતી હતી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse prepares a dharmic discourse by placing it in an auspicious, serene environment: a heavenly-like landscape and a banyan resembling a royal parasol. The ethical suggestion is that clarity about dharma is best approached in purity, calmness, and reverence—outer order mirroring inner discipline.
Bhishma describes to the king how the sage Gautama arrives at a delightful, level region and sees a splendid banyan tree with a circular canopy, like a great umbrella, its roots tended with sandalwood-scented water—setting the scene for what follows.