Shloka 15
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
पन्थानौ पितृयानश्व देवयानश्व विश्रुतौ । ईजाना: पितृयानेन देवयानेन मोक्षिण:
panthānau pitṛyānaś ca devayānaś ca viśrutau | ījānāḥ pitṛyānena devayānena mokṣiṇaḥ ||
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—બે માર્ગો પ્રસિદ્ધ છે: પિતૃયાન અને દેવયાન. જે પિતૃયાન પ્રમાણે યજ્ઞકર્મ કરે છે તે પિતૃમાર્ગે જાય છે; અને જે દેવયાનથી આગળ વધે છે તે મોક્ષ પામે છે.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two classical spiritual trajectories: pitṛyāna, linked with sacrificial/ritual merit and the ancestral realm, and devayāna, linked with the higher divine course culminating in liberation (mokṣa). It frames ethical-spiritual choice as a choice of path shaped by one’s practice and aim.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and ultimate good, Yudhiṣṭhira raises a doctrinal point about the well-known ‘two paths’ taught in śāstric tradition, contrasting outcomes for ritual performers and those who follow the divine path toward release.