Shloka 12
Satya-lakṣaṇa (The Characteristics and Forms of Truth) | सत्यलक्षणम्
एष चेष्टयते सम्यक् प्राणिन: सम्यगायतः: । असम्यगायतो भूयश्चनेष्टते विकृतं नूषु
eṣa ceṣṭayate samyak prāṇinaḥ samyag-āyataḥ | asamyag-āyato bhūyaś ceṣṭate vikṛtaṃ nṛṣu ||
નારદે કહ્યું—આ પ્રાણતત્ત્વ જ્યારે શરીરમાં સમ્યક રીતે વિસ્તરીને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે છે, ત્યારે તે સર્વ પ્રાણીઓને સુવ્યવસ્થિત ચેષ્ટામાં સમર્થ બનાવે છે; પરંતુ જ્યારે તે સમ્યક ન રહે, ત્યારે મનુષ્યોમાં વિકૃત ચેષ્ટા અને દેહવિકાર ફરી ઉત્પન્ન કરે છે.
नारद उवाच
Educational Q&A
Rightly regulated prāṇa (vital force) sustains orderly action and well-being; when prāṇa becomes imbalanced or improperly directed, it produces disorder—both as bodily विकृति (abnormality) and as distorted activity—implying an ethical need for self-regulation and balance.
In Śānti Parva’s instructional setting, Nārada explains a principle of embodied life: the properly functioning life-breath animates all beings, while its improper functioning leads to dysfunction and disturbance in humans.