Shloka 93
शल्मलि–पवनसंवादः
The Dialogue of Śalmali and Pavana
ददाह पावक: क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभ: । नाना प्रकारके वन्य पशुओंसे भरे हुए उस निर्जन वनमें वह इधर-उधर भटकने लगा। इतनेही में प्रचण्ड पवनके वेगसे वृक्षोंमें परस्पर रगड़ होनेके कारण उस वनमें बड़ी भारी आग लग गयी। आग की बड़ी-बड़ी लपटें ऊपरको उठने लगीं। प्रलयकालकी संवर्तक अग्निके समान प्रज्वलित एवं कुपित हुए अग्निदेव लता, डालियों और वृक्षोंसे व्याप्त हुए उस वनको दग्ध करने लगे
dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgnisamaprabhaḥ |
ક્રોધિત અગ્નિદેવ યુગાંતાગ્નિ સમાન તેજથી પ્રજ્વલિત થઈ તે વનને દહન કરવા લાગ્યા. પ્રચંડ પવનના વેગથી વૃક્ષો પરસ્પર ઘસાતા ભયંકર દાવાનલ ભભૂકી ઊઠ્યો; ઊંચી ઊંચી જ્વાળાઓ ઉપર ચઢી, લતા-ડાળ-વૃક્ષોથી ભરેલા તે વનને પ્રલયકાળની સંવર્તક અગ્નિની જેમ ભસ્મ કરવા લાગ્યો.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses the image of end-of-age fire to show how anger and unleashed destructive forces rapidly expand and devastate entire environments; restraint and foresight are implied ethical necessities.
A fierce forest fire breaks out—fanned by strong winds and ignited by friction among trees—and Agni, described as wrathful and blazing like pralaya-fire, burns the forest’s vegetation.