Shloka 3
Gṛdhra–Jambuka Saṃvāda (Dialogue of the Vulture and the Jackal) — On Grief, Kāla, and Resolve
'प्रियतम! आपने कभी मेरा अप्रिय किया हो, इसका मुझे स्मरण नहीं है। सारी स्त्रियाँ अनेक पुत्रोंसे युक्त होनेपर भी पतिहीन होनेपर शोकमें डूब जाती हैं ।। शोच्या भवति बन्धूनां पतिहीना तपस्विनी । लालिताहं त्वया नित्यं बहुमानाच्च पूजिता,“पतिहीन तपस्विनी नारी अपने भाई-बन्धुओंके लिये भी शोचनीय बन जाती है। आपने सदा ही मेरा लाड-प्यार किया और बड़े सम्मानके साथ मुझे आदरपूर्वक रक््खा
priyatama! āpane kadācid mama apriyaṃ kṛtaṃ syāt, iti me smaraṇaṃ na asti. sarvāḥ striyaḥ aneka-putra-yuktā api pati-hīnāḥ satyaḥ śoke nimagnā bhavanti. śocyā bhavati bandhūnāṃ pati-hīnā tapasvinī. lālitāhaṃ tvayā nityaṃ bahu-mānāc ca pūjitā.
ભીષ્મે કહ્યું— પ્રિયતમ! તું ક્યારેય મારું અપ્રિય કર્યું હોય—એવું મને સ્મરણ નથી. અનેક પુત્રો હોવા છતાં પતિ વિના સ્ત્રી શોકમાં ડૂબી જાય છે. પતિહીન તપસ્વિની સ્ત્રી પોતાના જ બંધુઓ માટે પણ શોચનીય બની જાય છે. તું સદા મને સ્નેહથી લાડ કરી, બહુમાનથી પૂજી, યોગ્ય આદર સાથે રાખી છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a social-ethical observation: the absence of a husband is portrayed as a profound source of vulnerability and grief for a woman, regardless of having sons, and it stresses the duty of relatives to treat her with honor and care rather than letting her become ‘pitiable’ in the family sphere.
Bhishma addresses a ‘beloved’ person, affirming that he remembers no offense from them, and then frames the emotional and social condition of a husbandless woman—pitiable even among kin—before acknowledging that the addressee has consistently cherished and honored him.