Shloka 19
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
आदी न कुरुते श्रेय: कुशलो<स्मीति यः पुमान् | स संशयमवाप्रोति यथा सम्प्रतिपत्तिमान्
ādau na kurute śreyaḥ kuśalo 'smīti yaḥ pumān | sa saṁśayam avāpnoti yathā sampratipattimān matsyaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—જે પુરુષ “હું કુશળ છું” એમ માનીને શરૂઆતમાં જ પોતાના કલ્યાણના ઉપાય નથી કરતો, તે ક્ષણિક બુદ્ધિ ધરાવતી માછલીની જેમ પ્રાણસંશય અને સંકટમાં પડી જાય છે. તેથી માત્ર આત્મવિશ્વાસ કે અંતિમ ક્ષણની ચતુરાઈ પર ન ભરોસો રાખીને, પોતાનું હિત પહેલેથી જ સુરક્ષિત કરવું જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on mere confidence in one’s skill; secure one’s true welfare (śreyas) early through timely, well-considered action. Last-minute cleverness cannot always avert danger once circumstances have turned adverse.
In Bhishma’s instruction in the Shanti Parva, he warns the listener through a simile: a person who postpones beneficial measures because he thinks himself capable ends up in a life-threatening predicament, like a fish that is quick-witted in the moment yet still gets trapped.