Shloka 19
आपद्-राजनीतिः (Āpad-rājanīti) — Policy Options in Multi-Front Crisis
Devanagari script
एतच्छुत्वा ततो राजन् स राजा सावरोधन: । संस्पृश्य पादौ शिरसा निपपात द्विजर्षभम्,राजन! ब्राह्मणश्रेष्ठ उस ऋषिकी वह बात सुनकर राजा अपनी रानीके साथ उनके चरणोंका मस्तकसे स्पर्श करके वहीं गिर पड़े
Transliteration
etac chrutvā tato rājan sa rājā sāvarodhanaḥ | saṃspṛśya pādau śirasā nipapāta dvijarṣabham ||
Translation
હે રાજન! આ સાંભળીને રાજા સાવરોધન રાણીসহ તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠના ચરણોને મસ્તકથી સ્પર્શ કરી ત્યાં જ પ્રણામ કરીને પડી ગયો।
Word by Word
एतत्this (statement/thing)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
स-अवरोधनःtogether with his inner-apartment/queen(s) (i.e., with his consort)
स-अवरोधनः:
TypeAdjective
Rootसावरोधन
FormMasculine, Nominative, Singular
संस्पृश्यhaving touched
संस्पृश्य:
TypeVerb
Rootसम् + स्पृश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
पादौthe two feet
पादौ:
Karma
TypeNoun
Rootपाद
FormMasculine, Accusative, Dual
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
निपपातfell down/prostrated himself
निपपात:
TypeVerb
Rootनि + पत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
द्विजर्षभम्the best of the twice-born (excellent Brahmin)
द्विजर्षभम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विज-ऋषभ
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
कृश उवाच
Characters & Entities
K
Kṛśa (speaker)S
Sāvarodhana (king)T
the queen (rājñī / sāvarodhanī, implied by 'with his queen')D
dvijarṣabha (a Brahmin sage, honorific)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes