Shloka 7
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
Devanagari script
एक दिन इन्द्रके सम्मानित सखा उदारचेता शत्रुसूदन राजा मान्धाता उनके दर्शनके लिये आये ।। सोपसृत्य तु मान्धाता वसुहोम॑ नराधिपम् | दृष्टवा प्रकृष्टतपसं विनतोडग्रेडभ्यतिष्ठत,राजा मान्धाता उत्तम तपस्वी अंगनरेश वसुहोमके पास पहुँचकर दर्शन करके उनके सामने विनीतभावसे खड़े हो गये
Transliteration
sopasṛtya tu māndhātā vasuhomaṃ narādhipam | dṛṣṭvā prakṛṣṭatapasaṃ vinato 'gre 'bhyatiṣṭhat ||
Translation
ભીષ્મ બોલ્યા—પછી રાજા માંધાતા નરાધિપ વસુહોમ પાસે પહોંચ્યા. તેમની ઉત્તમ તપશ્ચર્યા જોઈને તેઓ વિનમ્ર બની તેમની સામે આદરપૂર્વક ઊભા રહ્યા.
Word by Word
सोपसृत्यhaving approached
सोपसृत्य:
TypeIndeclinable
Rootउपसृ (धातु) / उपसृत्य (अव्यय-कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), अव्यय
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
मान्धाताMāndhātā (the king)
मान्धाता:
Karta
TypeNoun
Rootमान्धातृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसुहोमम्Vasuhoma (acc.)
वसुहोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसुहोम
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नराधिपम्the lord of men, king
नराधिपम्:
Karma
TypeNoun
Rootनराधिप
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), अव्यय
प्रकृष्टतपसम्of excellent austerity (acc.)
प्रकृष्टतपसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रकृष्ट-तपस्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विनतःbowed, humble
विनतः:
Karta
TypeAdjective
Rootविनत
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उग्रेभ्यःfrom the fierce/terrible ones
उग्रेभ्यः:
Apadana
TypeAdjective
Rootउग्र
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन
अभ्यतिष्ठत्stood near / approached and stood
अभ्यतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अभि
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaM
MāndhātāV
VasuhomaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes