Shloka 28
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
अन्तश्नादिश्व मध्यं च कृत्यानां च प्रपठडचनम् | मद: प्रमादो दर्पश्ष दम्भो धैर्य नयानयौ
bhīṣma uvāca | antaḥśnādiś ca madhyaṃ ca kṛtyānāṃ ca prapaṭhaḍacanam | madaḥ pramādo darpaś ca dambho dhairyaṃ nayānayau |
ભીષ્મે કહ્યું—અંતઃ, આદિ અને મધ્ય; તેમજ કૃત્યોનો વિસ્તાર; મદ, પ્રમાદ, દર્પ, દંભ, ધૈર્ય—અને નીતિ તથા અનીતિ—આ બધું, અને આવા અસંખ્ય વિરોધી યુગ્મો, દંડના જ અનેક નામ અને રૂપ કહેવાય છે. કુરુશ્રેષ્ઠ! આ રીતે જગતમાં દંડ અનેક રીતે પ્રગટ થાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (restraint/punitive authority) is not a single act but a broad governing principle that manifests through many conditions and opposites—virtue and vice, prudence and folly, strength and weakness—shaping social order and personal conduct.
In the Śānti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira, explaining that the ruler’s instrument of order (daṇḍa) has many forms and is reflected in diverse human qualities and outcomes.