Shloka 18
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
आत्मसंयमनं बुद्धया परबुद्धयावधारणम् । बुद्धया चात्मगुणप्राप्तिरेतच्छास्त्रनिदर्शनम्
ātmasaṁyamanaṁ buddhyā parabuddhyāvadhāraṇam | buddhyā cātmaguṇaprāptir etacchāstranidarśanam ||
આત્મસંયમ પોતાની જ બુદ્ધિથી સિદ્ધ થાય છે; શું કરવું તેનો નિશ્ચય મંત્રીઓ વગેરે અન્યની બુદ્ધિ અને પરામર્શના સહારે થાય છે; અને શાસ્ત્રપ્રેરિત બુદ્ધિથી આત્મગુણોની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ જ શાસ્ત્રનું દર્શન છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes three supports for right living: (1) personal intellect for self-restraint, (2) others’ counsel for deciding duties in complex situations, and (3) scripturally informed understanding for attaining enduring inner virtues—presenting these as the practical aim of śāstra.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by summarizing how disciplined intellect, wise counsel, and scriptural guidance function together to shape ethical decision-making and inner character.