Shloka 16
Śānti Parva 116: Criteria for Royal Servants and Administrative Competence (भृत्य-गुण-प्रश्नः / राजसेवक-लक्षणम्)
मन्त्रिणो यस्य कुलजा असंहार्या: सहोषिता: । नृपतेर्मतिदा: सन्त: सम्बन्धज्ञानकोविदा:,जिसके मन्त्री कुलीन, धनके लोभसे फोड़े न जा सकनेवाले, सदा राजाके साथ रहनेवाले, उन्हें अच्छी बुद्धि देनेवाले, सत्पुरुष, सम्बन्ध-ज्ञानकुशल, भविष्यका भलीभाँति प्रबन्ध करनेवाले, समयके ज्ञानमें निपुण तथा बीती हुई बातके लिये शोक न करनेवाले हों, वही राजा राज्यके फलका भागी होता है
mantriṇo yasya kulajā asaṃhāryāḥ sahoṣitāḥ | nṛpater matidāḥ santaḥ sambandhajñānakovidāḥ ||
જેનાં મંત્રીઓ કુલીન હોય, લોભથી ખરીદી ન શકાય એવા અડગ હોય, સદા રાજાની સાથે રહેતા હોય, રાજાને સદ્બુદ્ધિ આપતા હોય, સત્પુરુષ હોય અને સંબંધ-નીતિમાં નિપુણ હોય—એ જ રાજા રાજ્યફળનો ભાગી બને છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s success and rightful enjoyment of royal power depend on the quality of his ministers: they must be noble, incorruptible, constantly present, morally upright, and expert in managing alliances and relationships, giving timely and future-oriented counsel without being trapped in regret over the past.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the ruler on the practical and ethical foundations of kingship, emphasizing that wise, loyal, and unbribable ministers are essential for stable governance and the proper fruits of rule.