Shloka 55
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
Devanagari script
कार्यार्थ भोजनार्थेषु व्रतेषु कृतवान् श्रमम् । यदि विप्रत्ययो होष तदिदं दर्शयाम ते,“उसने तो अपना काम बनाने और पेट भरनेके लिये ही व्रत करनेमें परिश्रम किया है। यदि आपको विश्वास न हो तो यह लीजिये, हम अभी उसके यहाँ से मांस ले आकर दिखाते हैं
Transliteration
kāryārtha-bhojanārtheṣu vrateṣu kṛtavān śramam | yadi vipratyayo hoṣa tad idaṃ darśayāma te ||
Translation
ભીષ્મે કહ્યું—“તે તો પોતાનું કામ સાધવા અને પેટ ભરવા માટે જ વ્રતોમાં પરિશ્રમ કરતો રહ્યો છે. જો તમને હજી શંકા હોય, તો જુઓ—અત્યારે જ અમે તેના જ ઘરેથી માંસ લાવીને બતાવીએ છીએ.”
Word by Word
कार्यार्थम्for the sake of work
कार्यार्थम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकार्य + अर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular
भोजनार्थेषुin/for the sake of food (ends)
भोजनार्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभोजन + अर्थ
FormNeuter, Locative, Plural
व्रतेषुin vows/observances
व्रतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Locative, Plural
कृतवान्did / has done
कृतवान्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (periphrastic), Third, Singular, Masculine
श्रमम्effort, toil
श्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
विप्रत्ययःdoubt, disbelief
विप्रत्ययः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्रत्यय
FormMasculine, Nominative, Singular
होःO! (vocative particle)
होः:
TypeIndeclinable
Rootहो
तत्then/that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
दर्शयामःwe show
दर्शयामः:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Indicative, First, Plural
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaM
meat (māṃsa)H
house (implied: his house)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes