Shloka 153
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम् | यदि न बतानेसे उस धनीका बचाव हो जाता हो तो किसी तरह वहाँ कुछ बोले ही नहीं; परंतु यदि बोलना अनिवार्य हो जाय और न बोलनेसे लुटेरोंके मनमें संदेह पैदा होने लगे तो वहाँ सत्य बोलनेकी अपेक्षा झूठ बोलनेमें ही कल्याण है; यही इस विषयमें विचारपूर्वक निर्णय किया गया है
śreyas tatrānṛtaṁ vaktuṁ satyād iti vicāritam |
ભીષ્મે કહ્યું— એવી સ્થિતિમાં વિચારપૂર્વક એવો નિર્ણય થયો છે કે સત્ય બોલવા કરતાં અસત્ય બોલવું વધુ કલ્યાણકારી છે. જ્યાં સત્ય બોલવાથી કોઈ ધનવાનને લૂંટારૂઓથી હાનિ થવાની શક્યતા હોય અને મૌન રાખવું શક્ય ન હોય—કારણ મૌનથી શંકા ઊભી થાય—ત્યાં તેની રક્ષા માટે અસત્ય બોલવું ધર્મસંગત ગણાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When truth-telling would directly cause harm, and silence is not a viable option, dharma may favor a protective untruth; the criterion is śreyas—what best preserves welfare and prevents injury.
In Bhishma’s instruction on dharma in the Shanti Parva, he addresses a practical ethical case: if speaking the truth would enable wrongdoers (e.g., robbers) to harm a person, then after deliberation it is deemed better to speak a falsehood rather than facilitate harm through truth.