Shloka 283
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
आशभ्यन्तरं भयं राजन् सद्यो मूलानि कृन्तति । भीतरी भय दूर करके संघकी रक्षा करनी चाहिये। यदि संघमें एकता बनी रहे तो बाहरका भय उसके लिये नि:सार है (वह उसका कुछ भी बिगाड़ नहीं सकता)। राजन! भीतरका भय तत्काल ही संघराज्यकी जड़ काट डालता है
āśābhyantaraṁ bhayaṁ rājan sadyo mūlāni kṛntati |
ભીષ્મે કહ્યું—હે રાજન, અંદરથી ઊઠતો ભય—અવિશ્વાસ, ગૂટબાજી અને આંતરિક અસુરક્ષા—તત્કાળ રાજ્યની જડો કાપી નાંખે છે. તેથી આંતરિક ભય દૂર કરીને સંઘનું રક્ષણ કરવું જોઈએ. સંઘમાં એકતા ટકી રહે તો બાહ્ય ભય નિષ્ફળ બને; તે કંઈ બગાડી શકતું નથી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Internal fear—manifesting as mistrust, division, and insecurity—destroys a community’s foundations faster than any external enemy. The ruler should therefore secure unity and remove causes of inner panic; with cohesion intact, outside threats lose their power.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma counsels King Yudhishthira on governance. Here he emphasizes that the gravest danger to a realm or confederation is internal fracture; preserving solidarity is presented as the primary defense.