Shloka 53
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
महाह्नद: संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति । (इत्थं नरो5प्यात्मनैव कृतप्रज्ञ: प्रसीदति ।) एतदेवंगतस्याहं सुखं पश्यामि जीवितुम्
mahāhradaḥ saṁkṣubhita ātmanaiva prasīdati | itthaṁ naro 'py ātmanaiva kṛtaprajñaḥ prasīdati | etad evaṁgatasya ahaṁ sukhaṁ paśyāmi jīvitum |
ભીષ્મે કહ્યું—જેમ મહાન સરોવર મથાઈને ક્ષુબ્ધ થાય તોય પોતાના સ્વભાવથી ફરી સ્વચ્છ થઈ જાય છે, તેમ જ સ્થિર અને વિશુદ્ધ બુદ્ધિવાળો મનુષ્ય પણ હચમચી જાય છતાં આત્મબળથી જ ફરી શાંત અને નિર્મળ બને છે. તેથી, હે રાજકુમાર, તું આ સ્થિતિએ પહોંચ્યો છે—અર્થાત્ તારા મનમાં એવો શુદ્ધ ભાવ ઉદય પામ્યો છે—તે શુભ છે. આવા જીવનને જ હું સાચે સુખમય માનું છું.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True clarity and peace are self-restored: even when the mind is disturbed, a person of steady wisdom (kṛtaprajña) returns to calm through inner discipline and the self’s own capacity for purification, like a lake settling back into clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs a royal listener (addressed as “prince”), praising the emergence of pure, steady understanding and affirming that such an inwardly clarified life is the happiest and most auspicious way to live.