Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession

कृच्छाल्लब्धमभिप्रेतं यदि कौसल्य नश्यति । तदा निर्विद्यते सो<्र्थात्‌ परिभग्नक्रमो नर:,(अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ।) कोसलनरेश! बड़े कष्टसे प्राप्त किया हुआ वह अभीष्ट धन यदि नष्ट हो जाता है तो उसके उद्योगका सिलसिला टूट जाता है और वह धनसे विरक्त हो जाता है। इस प्रकार उस सम्पत्तिको अनित्य समझकर भी भला कौन उसे प्राप्त करनेकी इच्छा करेगा?

kṛcchāl labdham abhipretaṃ yadi kausaly naśyati | tadā nirvidyate so 'rthāt paribhagnakramo naraḥ || (anityāṃ tāṃ śriyaṃ matvā śriyaṃ vā kaḥ parīpsati |)

હે કોશલરાજ! ભારે કષ્ટે પ્રાપ્ત થયેલું ઇચ્છિત ધન જો નષ્ટ થઈ જાય, તો મનુષ્યના પ્રયત્નોની કડી તૂટી જાય છે અને તે ધનથી વિરક્ત થઈ જાય છે. સંપત્તિ અનિત્ય છે એમ જાણ્યા પછી, તેને પરમ લક્ષ્ય માનીને કોણ તેને મેળવવા ઇચ્છશે?

कृच्छात्from hardship; with great difficulty
कृच्छात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकृच्छ
FormNeuter, Ablative, Singular
लब्धम्obtained
लब्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootलभ्
Formक्त, Neuter, Nominative/Accusative, Singular
अभिप्रेतम्desired; intended
अभिप्रेतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभि-प्र-इ
Formक्त, Neuter, Nominative/Accusative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
कौसल्यO Kausalya (king of Kosala)
कौसल्य:
TypeNoun
Rootकौसल्य
FormMasculine, Vocative, Singular
नश्यतिperishes; is lost
नश्यति:
TypeVerb
Rootनश्
FormPresent, Parasmaipada, Third, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
निर्विद्यतेbecomes disenchanted; feels disgust
निर्विद्यते:
TypeVerb
Rootनि-विद्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्थात्from wealth; from the object (of desire)
अर्थात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Ablative, Singular
परिभग्न-क्रमःwhose sequence of efforts is broken
परिभग्न-क्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरिभग्नक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
अनित्याम्impermanent
अनित्याम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनित्य
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
श्रियम्fortune; prosperity; wealth
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
मत्वाhaving considered; thinking
मत्वा:
TypeIndeclinable
Rootमन्
Formक्त्वा
श्रियम्fortune; prosperity
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
वाor; indeed
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
कःwho?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
परीप्सतिwould desire to obtain; seeks
परीप्सति:
TypeVerb
Rootपरि-आप्
FormPresent, Parasmaipada, Third, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kośala (kingdom)
K
Kośala-king (addressed as Kausalya)