Shloka 26
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
तस्यैव द्वियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन । फलमेतत् प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन्
tasyaiva dvīyamānasya srotaseva tapodhana | phalam etat prapaśyāmi yathālabdhena vartayan ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે તપોધન! જેમ પ્રવાહ વસ્તુઓને વહાવી લઈ જાય છે, તેમ કાળના વેગે મારું રાજ્ય અપહૃત થયું. તેનું ફળ હું સ્પષ્ટ જોઈ રહ્યો છું—એ જ નુકસાનથી હું શોક અનુભવું છું અને જે મળે તેનાથી જ જીવન ચલાવું છું.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches acceptance of the overpowering force of Time and the ethical discipline of contentment: when worldly power is lost, one should recognize the result as a consequence unfolding in time and live steadily on whatever is rightly obtained (yathālabdhena), without grasping or despair.
Bhishma, speaking in the Shanti Parva, reflects on the loss of sovereignty: he compares it to an object swept away by a river’s current, attributing the loss to the irresistible momentum of Kāla (Time). He describes the sorrow that follows and his present condition of subsisting on whatever he can obtain.