Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)

प्रसन्नभा: पावकश्षोर्ध्वरश्मि: प्रदक्षिणावर्त शिखो विधूम: । पुण्या गन्धाश्वाहुतीनां भवन्ति जयस्यैतद्‌ भाविनो रूपमाहु:,यदि बिना धुएँकी आग प्रज्वलित हो, उसकी ज्वाला निर्मल हो और लपटें ऊपरकी ओर उठ रही हों अथवा उस अग्निकी शिखाएँ दाहिनी ओर जाती दिखायी देती हों तथा आहुतियोंकी पवित्र गन्ध प्रकट हो रही हो तो इन सबको भावी विजयका शुभ चिह्न बताया गया है

bhīṣma uvāca | prasannabhāḥ pāvakaś cordhvaraśmiḥ pradakṣiṇāvartaśikho vidhūmaḥ | puṇyā gandhāś cāhūtīnāṁ bhavanti jayasya etad bhāvino rūpam āhuḥ ||

ભીષ્મે કહ્યું—જ્યારે યજ્ઞાગ્નિ ધુમાડા વિના પ્રજ્વલિત થાય, તેની જ્વાળા નિર્મળ અને સ્થિર રહે, તેની લપટો ઉપર ઊઠે અથવા જમણી તરફ વળતી દેખાય, અને આહુતિઓમાંથી પવિત્ર સુગંધ પ્રગટ થાય—ત્યારે આ બધું ભાવિ વિજયનું શુભ ચિહ્ન કહેવાય છે।

प्रसन्नभाःhaving clear/bright radiance
प्रसन्नभाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रसन्नभा
FormMasculine, Nominative, Plural
पावकस्यof the fire
पावकस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Genitive, Singular
ऊर्ध्वरश्मिःwhose rays/flames go upward
ऊर्ध्वरश्मिः:
Karta
TypeAdjective
Rootऊर्ध्वरश्मि
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रदक्षिणावर्तturning to the right (clockwise)
प्रदक्षिणावर्त:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रदक्षिणावर्त
FormMasculine, Nominative, Singular
शिखःflame, crest (of fire)
शिखः:
Karta
TypeNoun
Rootशिख
FormMasculine, Nominative, Singular
विधूमःsmokeless
विधूमः:
Karta
TypeAdjective
Rootविधूम
FormMasculine, Nominative, Singular
पुण्याःpure, auspicious
पुण्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormFeminine, Nominative, Plural
गन्धाःfragrances, smells
गन्धाः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
आहुतीनाम्of the oblations
आहुतीनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहुति
FormFeminine, Genitive, Plural
भवन्तिbecome, arise, occur
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Plural
जयस्यof victory
जयस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Genitive, Singular
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
भाविनःfuture, impending
भाविनः:
TypeAdjective
Rootभाविन्
FormMasculine, Genitive, Singular
रूपम्form, sign, appearance
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Singular
आहुःthey say, they have declared
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
sacrificial fire (Agni/pāvaka)
O
oblations (āhuti)

Educational Q&A

Purity and harmony in ritual—symbolized by a smokeless, bright, right-turning, upward-rising fire with a pleasant fragrance—are taken as auspicious indicators that an endeavor is aligned with dharma and will likely succeed.

Bhishma is describing traditional auspicious omens connected with sacrificial rites: specific behaviors of the fire and the scent of offerings are interpreted as signs foretelling imminent victory.