Shloka 6
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
अन्वेतान् वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च । अनुप्लवन्तो मेघाश्व॒ तथा5<5दित्यस्य रश्मय:,यदि सेनाकी रणयात्राके समय सैनिकोंके पीछेसे मन्द-मन्द वायु प्रवाहित हो, सामने इन्द्रधनुषका उदय हो, बार-बार बादलोंकी छाया होती रहे और सूर्यकी किरणोंका भी प्रकाश फैलता रहे तथा गीदड़, गीध और कौए भी अनुकूल दिशामें आ जाया तो निश्चय ही उस सेनाको परम उत्तम सिद्धि प्राप्त होती है
anvetān vāyavo yānti tathaivendradhanuṃṣi ca | anuplavanto meghāś ca tathādityasya raśmayaḥ ||
જ્યારે સૈન્ય યુદ્ધયાત્રાએ નીકળે અને સૈનિકોના પાછળથી મંદ પવન વહે, આગળ ઇન્દ્રધનુષ દેખાય, વારંવાર વાદળોની છાયા પડે અને સૂર્યકિરણો પણ પ્રકાશ ફેલાવે—આ શુભ શુકન ગણાય છે. વધુમાં શિયાળ, ગીધ અને કાગડા અનુકૂળ દિશામાં જાય તો તે સેનાને પરમ સિદ્ધિ નિશ્ચિત માનવી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma frames battlefield success not only in terms of strength but also in terms of reading auspicious and inauspicious signs. The teaching reflects a dharma-śāstra style worldview in which nature’s patterns—wind, light, cloud, and animal movement—are interpreted as indicators of moral and practical fortune for a campaign.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājanīti and conduct. Here he lists favorable portents for an army’s departure to battle: supportive winds, a rainbow ahead, alternating cloud-shade with sunlight, and (as the prose gloss notes) certain birds/animals moving in auspicious directions—signs taken to predict victory.