Shloka 41
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
Devanagari script
तस्माद् विश्वासयेद् राजा सर्वभूतान्यमायया । सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति,अतः जो राजा इस पृथ्वीका राज्य भोगना चाहता है, उसे चाहिये कि छल-कपट छोड़कर अपने ऊपर समस्त प्राणियोंका विश्वास उत्पन्न करे और इस भूमण्डलकी सब ओससे पूर्णरूपसे रक्षा करे
Transliteration
tasmād viśvāsayed rājā sarvabhūtāny amāyayā | sarvataḥ parirakṣec ca yo mahīṃ bhoktum icchati ||
Translation
અતએવ જે રાજા આ પૃથ્વીનું રાજ્ય ભોગવવા ઈચ્છે છે, તેણે કપટ-છલ છોડીને સર્વ પ્રાણીઓનો વિશ્વાસ પોતાના પર ઉત્પન્ન કરવો જોઈએ અને સર્વ દિશાઓથી રાજ્યનું સંપૂર્ણ રક્ષણ કરવું જોઈએ.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that reason
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
विश्वासयेत्should cause (others) to trust / should win confidence
विश्वासयेत्:
TypeVerb
Rootविश्वासय् (causative of √विश् + आ + √अस्/√वस्?; conventional: caus. of √विश्वस् 'to trust')
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वभूतानिall beings/creatures
सर्वभूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वभूत (सर्व + भूत)
FormNeuter, Accusative, Plural
अमाययाby non-deceit / without guile
अमायया:
Karana
TypeNoun
Rootअमाया (a-māyā)
FormFeminine, Instrumental, Singular
सर्वतःon all sides / in every way
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
परिरक्षेत्should protect thoroughly
परिरक्षेत्:
TypeVerb
Rootपरि + √रक्ष्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
भोक्तुम्to enjoy / to rule (lit. to partake)
भोक्तुम्:
TypeVerb
Root√भुज्
FormTumun (infinitive)
इच्छतिdesires
इच्छति:
TypeVerb
Root√इष्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaR
rājā (the king)S
sarvabhūtāni (all beings/subjects)M
mahī (the earth/realm)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes