Shloka 11
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
माड़ल्यशब्दान् शकुना वदन्ति हंसा: क्रौजचा: शतपत्राश्न चाषा: | हृष्टा योधा: सत्त्ववन्तो भवन्ति जयस्यैतद् भाविनो रूपमाहु:
māḍalyaśabdān śakunā vadanti haṃsāḥ krauñcāḥ śatapatrāś ca cāṣāḥ | hṛṣṭā yodhāḥ sattvavanto bhavanti jayasya etad bhāvino rūpam āhuḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—જ્યારે હંસ, ક્રૌંચ, શતપત્ર અને ચાષ (નીલકંઠ) વગેરે પક્ષીઓ મંગલસૂચક શબ્દ કરે, અને યોદ્ધાઓ હર્ષિત, ઉત્સાહી તથા સાહસસંપન્ન દેખાય—ત્યારે તેને પણ ભાવિ વિજયનું શુભ લક્ષણ કહે છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is not read only from weapons and numbers; traditional dharma-texts also attend to morale and auspicious indicators. Here, the warriors’ inner steadiness (sattva) and confident joy, together with favorable natural signs, are presented as marks of impending success.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs on royal and practical wisdom. In this verse he lists battlefield omens: when certain birds cry in a propitious manner and the troops appear enthusiastic and courageous, it is taken as a favorable sign that victory is near.