Shloka 10

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

Devanagari script

अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्व कृतनिश्चया: । चैत्र्यां वा मार्गशीर्ष्या वा सेनायोग: प्रशस्यते,यदि शस्त्र तैयार हों और योद्धा भी शत्रुओंसे भिड़नेका दृढ़ निश्चय कर चुके हों, तो चैत्र या मार्गशीर्ष मासकी पूर्णिमाको सेनाका युद्धके लिये उद्यत होकर प्रस्थान करना उत्तम माना गया है

Transliteration

abhinītāni śastrāṇi yodhāś ca kṛtaniścayāḥ | caitryāṃ vā mārgaśīrṣyāṃ vā senāyogaḥ praśasyate ||

Translation

ભીષ્મે કહ્યું—જ્યારે શસ્ત્રો યોગ્ય રીતે તૈયાર હોય અને યોદ્ધાઓ પણ શત્રુનો સામનો કરવા દૃઢ નિશ્ચય કરી ચૂક્યા હોય, ત્યારે ચૈત્ર અથવા માર્ગશીર્ષ માસની પૂર્ણિમાએ સેનાનું યુદ્ધ માટે પ્રસ્થાન શુભ અને પ્રશંસનીય માનવામાં આવે છે.

Word by Word

अभिनीतानिbrought forth/produced (made ready)

शस्त्राणिweapons

योधाःwarriors

चand

कृतनिश्चयाःhaving made a firm resolve

चैत्र्याम्in (the full-moon day) of Chaitra

वाor

मार्गशीर्ष्याम्in (the full-moon day) of Mārgaśīrṣa

वाor

सेनायोगःthe setting-out/engagement of the army

प्रशस्यतेis praised/commended

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

weapons (śastra)

warriors (yodha)

army (senā)

Caitra (month)

Mārgaśīrṣa (month)

full-moon day (implied by caitryām/mārgaśīrṣyām usage)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes