Shloka 283

रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield

Devanagari script

त्रिधा भूता महाराज तव सैन्यमुपाद्रवन्‌ । महाराज! शत्रुओंका दमन करनेवाले महाधनुर्थर पाण्डव भी सेनाका व्यूह बनाकर तीन भागोंमें विभक्त हो आपकी सेनापर चढ़ आये

Transliteration

tridhā bhūtā mahārāja tava sainyam upādravan |

Translation

સંજયે કહ્યું—મહારાજ, પાંડવોએ વ્યૂહ રચી પોતાની સેના ત્રણ ભાગમાં વહેંચી, શત્રુદમનના દૃઢ નિશ્ચયથી તમારી સેના પર ચઢાઈ કરી.

Word by Word

• त्रिधा: in three ways/into three parts
• त्रिधा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा
• Form: Avyaya (manner)

• भूता: having become/divided
• भूता: Karta
• Type: Adjective
• Root: भू (भूत)
• Form: Past passive participle; neuter nominative plural (agreeing with सैन्यम् understood as 'forces' collectively)

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: Masculine vocative singular

• तव: your
• तव: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Genitive singular

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सैन्य
• Form: Neuter accusative singular

• उपाद्रवन्: they attacked/assailed
• Type: Verb
• Root: उप-√द्रु (द्रवति)
• Form: Imperfect (लङ्), 3rd person plural, parasmaipada

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Mahārāja (Dhṛtarāṣṭra)
• Pāṇḍavas
• Kaurava army