Shloka 21
Devanagari script
त्रितयं सेवितं सर्व को नु स्वन्ततरो मया । “मैंने सभी बन्धु-बान्धवोंको सम्मान दिया। अपनी आज्ञाके अधीन रहनेवाले लोगोंका सत्कार किया और धर्म, अर्थ एवं काम सबका सेवन कर लिया। मेरे समान सुन्दर अन्त किसका हुआ होगा? ।।
Translation
“ધર્મ, અર્થ અને કામ—આ ત્રિતયનું મેં સંપૂર્ણ સેવન કર્યું; તો મારા સમાન સુંદર અંત કોનો થયો હશે? રાજમુખ્યોમાં પણ જે માન અતિ દુર્લભ છે, તે આજ્ઞાપાલનથી મને પ્રાપ્ત થયો.”
Word by Word
त्रितयम्the triad (threefold set: dharma-artha-kāma)
त्रितयम्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रितय
FormNeuter, Accusative, Singular
सेवितम्practised/served/enjoyed
सेवितम्:
Karma
TypeVerb
Rootसेव्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative/Accusative, Singular
सर्वम्all/entirely
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
कःwho?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
नुindeed/then (interrogative particle)
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु
स्वन्ततरःhaving a better end / more fortunate in the end
स्वन्ततरः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वन्ततर
FormMasculine, Nominative, Singular, Comparative
मयाby me / than me (in comparison)
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
आज्ञप्तम्commanded/ordered
आज्ञप्तम्:
TypeVerb
Rootआज्ञप्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative/Accusative, Singular
नृपमुख्येषुamong the foremost kings
नृपमुख्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनृपमुख्य
FormMasculine, Locative, Plural
मानःhonour/respect
मानः:
Karta
TypeNoun
Rootमान
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राप्तःobtained/attained
प्राप्तः:
TypeVerb
Rootप्राप्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
सुदुर्लभःvery hard to obtain
सुदुर्लभः:
TypeAdjective
Rootसुदुर्लभ
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes