Shloka 45
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
Devanagari script
त्वया कालोपसूष्टेन लोभतो नापवर्जिता: । तवापराधान्नूपते सर्व क्षत्रं क्षयं गतम्,'परंतु कालसे प्रेरित हो आपने लोभवश वे पाँच गाँव भी नहीं दिये। नरेश्वर! आपके अपराधसे समस्त क्षत्रियोंका विनाश हो गया
Transliteration
tvayā kālopasṛṣṭena lobhato nāpavarjitāḥ | tavāparādhān nṛpate sarva-kṣatraṃ kṣayaṃ gatam ||
Translation
કાળથી પ્રેરિત અને લોભથી વશ થઈને તું તે (પાંચ) ગામો પણ છોડ્યાં નહીં. હે નૃપ, તારા અપરાધથી સમગ્ર ક્ષત્રિયવર્ગ ક્ષયને પામ્યો.
Word by Word
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypeNoun
Rootत्वद्
Form—, Instrumental, Singular
कालोपसूष्टेनimpelled/urged by Time
कालोपसूष्टेन:
Karana
TypeAdjective
Rootकाल-उपसूष्ट
FormMasculine, Instrumental, Singular
लोभतःfrom greed / out of greed
लोभतः:
Apadana
TypeNoun
Rootलोभ
FormMasculine, Ablative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अपवर्जिताःwere given/handed over (lit. not relinquished)
अपवर्जिताः:
TypeVerb
Rootअपवर्जित
FormMasculine, Nominative, Plural
तवof you / your
तव:
TypeNoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
अपराधात्because of (your) offense
अपराधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअपराध
FormMasculine, Ablative, Singular
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वम्all / entire
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षत्रम्the Kshatriya order / warrior class
क्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षयम्destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
गतम्has gone / has come to
गतम्:
TypeVerb
Rootगत
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaN
nṛpa (the king, addressed)S
sarva-kṣatra (the Kṣatriyas/warrior class)K
kāla (Time/Destiny)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes