Shloka 41
Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)
Devanagari script
यतितं पाण्डवै: सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभि: । कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्थ भारत,“भारत! समस्त पाण्डव सदासे ही आपकी इच्छाके अनुसार बर्ताव करनेवाले हैं। उन्होंने बहुत प्रयत्न किया कि किसी तरह हमारे कुलका तथा क्षत्रियसमूहका विनाश न हो
Transliteration
yatitaṃ pāṇḍavaiḥ sarvais tava cittānurodhibhiḥ | kathaṃ kulakṣayo na syāt tathā kṣatrastha bhārata ||
Translation
વૈશંપાયન બોલ્યા— “હે ભારત! બધા પાંડવો સદા તમારા મનને અનુરૂપ વર્તન કરનારા છે. અમારા કુલનો ક્ષય અને ક્ષત્રિયવર્ગનો વિનાશ ન થાય એ માટે તેમણે અત્યંત પ્રયત્ન કર્યો।”
Word by Word
यतितम्effort (has been) made / attempted
यतितम्:
Karma
TypeVerb
Rootयतित (यत् + क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पाण्डवैःby the Pandavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Plural
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
तवof you / your
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
चित्तानुरोधिभिःby those compliant with (your) wish/intent
चित्तानुरोधिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootचित्तानुरोधिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
कुलक्षयःdestruction of the family/lineage
कुलक्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootकुलक्षय
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
स्यात्would be / should occur
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
तथाthus / in that way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
क्षत्रस्थO one standing in kshatra (warrior order)
क्षत्रस्थ:
TypeNoun
Rootक्षत्रस्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśaṃpāyanaP
PāṇḍavasB
Bhārata (Kuru descendant; addressee)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes