Shloka 18

Chapter 59: Baladeva’s Censure, Keśava’s Restraint, and Yudhiṣṭhira’s Moral Accounting

Devanagari script

हतबन्धुर्हतामात्यो भ्रष्टसैन्यो हतो मृथे । सर्वाकारेण शोच्यो5यं नावहास्यो5यमी श्वर:,“इसके भाई और मन्त्री मारे गये, सेना नष्ट-भ्रष्ट हो गयी और यह स्वयं भी युद्धमें मारा गया। ऐसी दशामें राजा दुर्योधन सर्वथा शोकके योग्य है, उपहासका पात्र नहीं है

Transliteration

sañjaya uvāca | hatabandhur hatāmātyo bhraṣṭasainyo hato mṛdhe | sarvākāreṇa śocyo 'yaṃ nāvahāsyo 'yam īśvaraḥ ||

Translation

સંજય બોલ્યો—તેના સ્વજનો માર્યા ગયા, મંત્રીઓ માર્યા ગયા, સેના છિન્નભિન્ન થઈ ગઈ અને તે પોતે પણ યુદ્ધમાં પડ્યો. સર્વ રીતે રાજા દુર્યોધન શોકયોગ્ય છે, ઉપહાસયોગ્ય નથી.

Word by Word

हतबन्धुःone whose kinsmen are slain

हतामात्यःone whose ministers are slain

भ्रष्टसैन्यःone whose army is ruined/dispersed

हतःslain

मृथेin battle

सर्वाकारेणin every way / by all means

शोच्यःto be lamented / pitiable

अयम्this (man)

नnot

अवहास्यःto be mocked / laughable

अयम्this (man)

ईश्वरःking/lord

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Duryodhana

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes