Shloka 53
Vṛddha-kanyā-carita and Balarāma’s Kurukṣetra Inquiry (वृद्धकन्या-चरितम् / कुरुक्षेत्रफल-प्रश्नः)
वे ब्रह्मर्षि यद्यपि बालक थे तो भी वे सभी बड़े-बड़े महर्षि उनकी आज्ञाके अधीन रहकर उनके आसनके लिये एक-एक मुट्ठी कुश ले आया करते थे ।। तत्रापि दत्त्वा वसु रौहिणेयो महाबल: केशवपूर्वजो5थ । जगाम तीर्थ मुदितः क्रमेण ख्यातं महद् वृद्धकन्या सम यत्र,श्रीकृष्णके बड़े भाई महाबली रोहिणीनन्दन बलरामजी वहाँ भी स्नान और धन दान करके प्रसन्नतापूर्वक क्रमश: सब तीर्थोंमें विचरते हुए उस विख्यात महातीर्थमें गये, जहाँ कभी वृद्धा कुमारी कन्या निवास करती थी
vaiśampāyana uvāca |
te brahmarṣayaḥ yady api bālakāḥ te ’bhavan tathāpi te sarve mahāmaharṣayaḥ tasya ājñāyāṃ vartamānāḥ tasya āsanārthaṃ pratyekaṃ muṣṭiṃ kuśān ānayanti sma ||
tatrāpi dattvā vasu rauhiṇeyo mahābalaḥ keśava-pūrvajo ’tha |
jagāma tīrthaṃ muditaḥ krameṇa khyātaṃ mahad vṛddha-kanyā-āśramaṃ yatra ||
વૈશંપાયન બોલ્યા—તે બ્રહ્મર્ષિઓ ભલે બાળક હતા, તો પણ તેમની એવી પ્રતિષ્ઠા હતી કે મહામુનિઓ પણ તેમની આજ્ઞાધીન રહી તેમના આસન માટે એક-એક મुठ કુશ લાવતા. ત્યાં પણ મહાબલી રૌહિણેય—કેશવના અગ્રજ બલરામ—સ્નાન કરીને અને ધનદાન આપી આનંદપૂર્વક તીર્થેથી તીર્થે ક્રમે વિહરતો તે પ્રસિદ્ધ મહાતીર્થે પહોંચ્યો, જ્યાં ‘વૃદ્ધકન્યા’ના નિવાસની કથા ખ્યાત છે.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic authority and humility: true spiritual stature can command reverence regardless of age, and righteous conduct is shown through pilgrimage, ritual bathing, and generous giving (snāna and dāna) undertaken with a joyful, disciplined mind.
Vaiśampāyana describes two linked scenes: (1) young brahmarṣis whose authority is honored even by great sages, and (2) Balarāma continuing his tīrtha-yātrā—bathing and donating wealth at sacred places—until he reaches a famous tīrtha associated with the figure called Vṛddha-kanyā.