Shloka 46
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
Devanagari script
प्रणिपत्य हि राजानं राज्यं यदि लभेमहि । श्रेय: स्यान्न तु मौढ्येन राजन् गन्तु: पराभवम्,“राजन! यदि राजा युधिष्ठिरके सामने नतमस्तक होकर हम अपना राज्य प्राप्त कर लें तो यही श्रेयस्कर होगा। मूर्खतावश पराजय स्वीकार करनेवालेका कभी भला नहीं हो सकता
Transliteration
praṇipatya hi rājānaṃ rājyaṃ yadi labhemahi | śreyaḥ syān na tu mauḍhyena rājan gantuḥ parābhavam ||
Translation
સંજય બોલ્યો— “રાજન! જો રાજા યુધિષ્ઠિર સામે નમ્રતાથી નમીને આપણે આપણું રાજ્ય પાછું મેળવી શકીએ, તો એ જ શ્રેયસ્કર છે. પરંતુ મૂર્ખતાથી નિશ્ચિત પરાજય તરફ આગળ વધવામાં કોઈ હિત નથી.”
Word by Word
प्रणिपत्यhaving bowed down / after prostrating
प्रणिपत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-नि-√पत्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
लभेमहिwe might obtain
लभेमहि:
TypeVerb
Root√लभ्
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, First, Plural
श्रेयःthe better course / welfare
श्रेयः:
Karta
TypeNoun
Rootश्रेयस्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्यात्would be
स्यात्:
TypeVerb
Root√अस्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, Third, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मौढ्येनby folly / through stupidity
मौढ्येन:
Karana
TypeNoun
Rootमौढ्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
गन्तुःof one who goes / of one who resorts (to)
गन्तुः:
TypeNoun
Rootगन्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
पराभवम्defeat / downfall
पराभवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराभव
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
DhṛtarāṣṭraY
YudhiṣṭhiraR
rājya (the kingdom)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes