Shloka 43
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
Devanagari script
स तु मामश्रुपूर्णाक्षो नाशक्नोदभिवीक्षितुम् । उपप्रैक्षत मां दृष्टवा तथा दीनमवस्थितम्,मुझपर दृष्टि पड़ते ही उसके नेत्रोंमें आँसू भर आये। वह अच्छी तरह मेरी ओर देख न सका। मैं उस समय दीनभावसे खड़ा था। वह मेरी उस अवस्थापर दृष्टिपात करता रहा
Transliteration
sa tu mām aśrupūrṇākṣo nāśaknod abhivīkṣitum | upapraikṣata māṁ dṛṣṭvā tathā dīnam avasthitam ||
Translation
મારા પર નજર પડતાં જ તેની આંખો આંસુથી ભરાઈ ગઈ. તે મારી તરફ સ્થિર નજરે જોઈ શક્યો નહીં. હું તે સમયે દીનભાવથી ઊભો હતો; તે મારી એ સ્થિતિને જોતો રહ્યો.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Accusative, Singular
अश्रु-पूर्ण-अक्षःhaving eyes full of tears
अश्रु-पूर्ण-अक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootअश्रु + पूर्ण + अक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अशक्नोत्was able
अशक्नोत्:
TypeVerb
Rootशक्
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada
अभिवीक्षितुम्to look at (directly)
अभिवीक्षितुम्:
TypeVerb
Rootअभि + वीक्ष्
FormTumun (infinitive)
उपप्रैक्षत्kept looking (towards)
उपप्रैक्षत्:
TypeVerb
Rootउप + प्रेक्ष्
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormKtvā (absolutive)
तथाthus/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
दीनम्wretched/dejected
दीनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीन
FormMasculine, Accusative, Singular
अवस्थितम्standing/placed
अवस्थितम्:
Karma
TypeVerb
Rootअव + स्था
FormKta (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)म
माम् (the narrator’s 'me'—Sañjaya himself)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes