Shloka 1

द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake

Devanagari script

अफ-७#कर- (हृदप्रवेशपर्व) एकोनत्रिशो< ध्याय: बची हुई समस्त कौरव-सेनाका वध, संजयका कैदसे छूटना, दुर्योधनका सरोवरमें प्रवेश तथा युयुत्सुका राजमहिलाओंके साथ हस्तिनापुरमें जाना संजय उवाच ततः क्रुद्धा महाराज सौबलस्य पदानुगा: । त्यक्त्वा जीवितमाक्रन्दे पाण्डवान्‌ पर्यवारयन्‌,संजय कहते हैं--महाराज! तदनन्तर शकुनिके अनुचर क्रोधमें भर गये और प्राणोंका मोह छोड़कर उन्होंने उस महासमरमें पाण्डवोंको चारों ओरसे घेर लिया

Transliteration

sañjaya uvāca | tataḥ kruddhā mahārāja saubalasya padānugāḥ | tyaktvā jīvitam ākrande pāṇḍavān paryavārayan |

Translation

સંજય બોલ્યા—મહારાજ! ત્યારબાદ સૌબલ (શકુની) ના અનુચરો ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને પ્રાણનો મોહ ત્યજી, તે મહાસમરના કોલાહલમાં પાંડવોને ચારે તરફથી ઘેરી લીધા.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• क्रुद्धाः: angered
• क्रुद्धाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• सौबलस्य: of Saubala (Shakuni)
• Type: Noun
• Root: सौबल
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• पदानुगाः: followers (those who go after the footsteps)
• पदानुगाः: Karta
• Type: Noun
• Root: पदानुग
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• त्यक्त्वा: having abandoned
• Type: Verb
• Root: त्यज्
• Form: Absolutive (क्त्वा), Parasmaipada/Atmanepada-neutral

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जीवित
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• आक्रन्दे: in the tumult/cry (of battle)
• आक्रन्दे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: आक्रन्द
• Form: Masculine, Locative, Singular

• पाण्डवान्: the Pandavas
• पाण्डवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाण्डव
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• पर्यवारयन्: they surrounded/encircled
• Type: Verb
• Root: परि + वृ
• Form: Imperfect (लङ्), Third, Plural, Parasmaipada

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Śakuni (Saubala)
• Pāṇḍavas
• Kaurava army (Śakuni’s followers)