Shloka 75
शव्त्यूष्टिप्रासशब्दश्न॒ तुमुल: समपद्यत । भिन्दतां परमर्माणि राजन दुर्मन्त्रिते तव,प्रजापालक नरेश! आपकी खोटी सलाहके अनुसार बहुत-से शीघ्रगामी अश्व गिरकर छटपटा रहे थे। कितने ही पिस गये थे और बहुत-से कवचधारी मनुष्य गर्जना करते हुए शत्रुओंके मर्म विदीर्ण कर रहे थे। उन सबके शक्ति, ऋष्टि और प्रासोंका भयंकर शब्द वहाँ गूँजने लगा था
śakty-ṛṣṭi-prāsa-śabdaś ca tumulaḥ samapadyata | bhindatāṃ paramarmāṇi rājan durmantrite tava ||
સંજય બોલ્યો—હે રાજન! તારા દુર્મંત્રથી જ આ આપત્તિ ઊભી થઈ. શક્તિ, ઋષ્ટિ અને પ્રાસોના ભયંકર ઘમઘમાટથી મેદાન ગુંજી ઊઠ્યું; યોદ્ધાઓ શત્રુઓના પરમર્મ ભેદી રહ્યા હતા અને સર્વત્ર શસ્ત્રોનો તુમુલ કોલાહલ હતો.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores royal accountability: destructive outcomes in war are linked to flawed counsel and moral failure in governance. A king’s decisions and advisors’ guidance carry ethical weight, and ‘bad counsel’ (durmantrita) becomes a cause of widespread suffering.
Sañjaya describes the battlefield’s chaos: the terrifying noise of spears and lances, warriors piercing vital points, and the general carnage. He addresses the king, implying that this turmoil and loss are the fruit of the king’s misguided policy and advice.