Shloka 43
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम् | स ब्रह्मुदण्डप्रतिमाममोधां ससर्ज यत्तो युधि धर्मराज:
tāṁ kālarātrīm iva pāśahastāṁ yamasya dhātrīm iva cograrūpām | sā brahmudaṇḍapratimām amodhāṁ sasarja yatto yudhi dharmarājaḥ ||
સંજય બોલ્યો—હાથમાં પાશ ધારણ કરેલી કાલરાત્રિ જેવી, યમરાજની ઉગ્ર ધાત્રી જેવી ભયંકર, અને બ્રહ્મદંડ સમી અમોઘ એવી તે શક્તિ હતી. ધર્મરાજે મહા પ્રયત્ન અને સાવધ નિશ્ચયથી યુદ્ધમાં તેને પ્રક્ષેપિત કરી.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when one is committed to dharma, the use of overwhelming and unfailing force in war carries moral gravity; therefore the righteous must act with heightened caution, self-control, and responsibility when deploying lethal power.
Sañjaya describes Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) releasing a formidable, unfailing weapon in battle, portraying it through terrifying metaphors—Kālarātri with a noose, Yama’s fierce attendant, and the irresistible rod of Brahmā—to convey its dread power and inevitability.