Shloka 18
Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda
Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतो5न्यथा । स करोत्यात्मनो5नर्थनिष बुद्धिमतां नयः:,इस प्रकार जो पुरुष इस मतका अनादर करके इसके विपरीत बर्ताव करता है अर्थात् जो दैव और पुरुषार्थ दोनोंके सहयोगको न मानकर केवल एकके भरोसे ही बैठा रहता है, वह अपना ही अनर्थ करता है, यही बुद्धिमानोंकी नीति है
evam etad anādṛtya vartate yas tv ato 'nyathā | sa karoty ātmano 'narthaṃ niṣṭhā buddhimatāṃ nayaḥ ||
આ વાત એવી જ છે. પરંતુ જે પુરુષ આ સિદ્ધાંતને અવગણીને વિપરીત વર્તે—દૈવ અને પુરુષાર્થના સંયુક્ત સહકારને ન માની માત્ર એકના ભરોસે બેસી રહે—તે પોતાનું જ અનર્થ કરે છે; આ જ બુદ્ધિમાનોની સ્થિર નીતિ છે।
कृप उवाच
Educational Q&A
One should not dismiss either destiny (daiva) or human effort (puruṣārtha). Ignoring their combined role and clinging to only one leads to one’s own ruin; the wise hold this as a settled principle of conduct.
In the Sauptika Parva, Kṛpa is giving counsel in the tense aftermath of the war, articulating a practical ethical stance: sound action requires acknowledging both what is fated and what must be done through deliberate effort.