Shloka 10
Rudra’s Omitted Share in the Yajña (रुद्रभागानुपपत्तिः — यज्ञोपाख्यानम्)
उन ब्रह्मचारी एवं अविनाशी रुद्रको हाथमें धनुष उठाये देख पृथ्वीदेवीको बड़ी व्यथा हुई और पर्वत भी काँपने लगे ।। न ववौ पवनश्ैव नाग्निर्जज्वाल वैधित: । व्यभ्रमच्चापि संविग्नं दिवि नक्षत्रमण्डलम्
na vavau pavanaś caiva nāgnir jajvāla vaidhitaḥ | vyabhramac cāpi saṃvignaṃ divi nakṣatramaṇḍalam ||
તે ભયંકર ક્ષણે બ્રહ્મચારી અને અવિનાશી રુદ્રને હાથમાં ધનુષ ઉઠાવેલો જોઈ પૃથ્વીદેવીને ભારે વ્યથા થઈ અને પર્વતો પણ કંપવા લાગ્યા. પવન પણ ન વાયો, અગ્નિ પણ યથાવિધિ પ્રજ્વલિત ન થયો; અને આકાશમાં નક્ષત્રમંડળ પણ વ્યાકુળ થઈ ભ્રમવા લાગ્યું.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents cosmic disorder as an ethical signal: when violence and adharma dominate, the natural world is portrayed as losing its harmony, reflecting a breakdown of moral and cosmic order (ṛta/dharma).
Vaiśaṃpāyana describes ominous portents—no wind, fire failing to blaze, and the stars seeming to whirl—indicating a terrifying, destabilizing moment in the Sauptika Parva’s aftermath of war.