Shloka 1
अश्वत्थाम-शापः, परिक्षिद्भविष्यत्, मणि-न्यासः
Aśvatthāman’s Curse, Parikṣit’s Future, and the Mani’s Restitution
ऑपन-माज बछ। डे घोडशो< ध्याय: श्रीकृष्णसे शाप पाकर अश्वत्थामाका वनको प्रस्थान तथा पाण्डवोंका मणि देकर द्रौपदीको शान्त करना वैशम्पायन उवाच तदाज्ञाय हृषीकेशो विसृष्टं पापकर्मणा । हृष्यमाण इदं वाक्य द्रौणिं प्रत्यब्रवीत्तदा,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! पापी अभश्वत्थामाने अपना अस्त्र पाण्डवोंके गर्भपर छोड़ दिया, यह जानकर भगवान् श्रीकृष्णको बड़ी प्रसन्नता हुई। उस समय उन्होंने द्रोणपुत्रसे इस प्रकार कहा--
vaiśampāyana uvāca | tadājñāya hṛṣīkeśo visṛṣṭaṃ pāpakarmaṇā | hṛṣyamāṇa idaṃ vākyaṃ drauṇiṃ pratyabravīt tadā ||
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે રાજન્! પાપકર્મી દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામાએ પાંડવોના ગર્ભ પર પોતાનું અસ્ત્ર છોડ્યું છે—એ જાણતાં હૃષીકેશ શ્રીકૃષ્ણને એ વાતનો કઠોર સંતોષ થયો કે અપરાધ પ્રગટ થયો અને દંડનીય ઠર્યો. પછી તે જ જાણમાં હર્ષિત થઈ તેમણે દ્રોણપુત્રને આ વચન કહ્યાં.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in war, certain acts are intrinsically adharma—especially violence aimed at the helpless or the unborn. The verse frames Aśvatthāmā’s act as pāpa (sinful), implying moral accountability; Kṛṣṇa’s response signals that such wrongdoing will be confronted and judged, not excused as ‘battle necessity’.
After the night massacre, Aśvatthāmā releases a destructive weapon (astra) in a sinful manner. Kṛṣṇa (Hṛṣīkeśa), learning of this release, turns to address Aśvatthāmā directly—setting up the ensuing confrontation, condemnation, and the demand for restitution (notably the jewel/maṇi in the broader episode).