Shloka 32
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
तौ तु सुप्ती महाराज श्रमशोकसमन्वितौ । महाहशयनोपेतौ भूमावेव हाूनाथवत्,महाराज! बहुमूल्य शय्या एवं सुखसामग्रीसे सम्पन्न होनेपर भी उन दोनों वीरोंको परिश्रम और शोकसे पीड़ित हो अनाथकी भाँति पृथ्वीपर ही पड़ा देख द्रोणपुत्र अश्वत्थामा क्रोध और अमर्षके वशीभूत हो गया। भारत! उस समय उसे नींद नहीं आयी। वह सर्पके समान लंबी साँस खींचता रहा
tau tu suptī mahārāja śramaśokasamanvitau | mahāśayanopetau bhūmāv eva hīnānāthavat ||
સંજય બોલ્યો—મહારાજ! શ્રમ અને શોકથી પીડિત થઈ તે બંને સૂઈ ગયા હતા. મહામૂલ્ય શય્યા હોવા છતાં તેઓ અનાથની જેમ ધરતી પર જ પડ્યા હતા. તેમને એમ જોઈ દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા ક્રોધ અને અમર્ષથી ભરાઈ ગયો; તે સમયે તેને ઊંઘ ન આવી—તે સર્પની જેમ લાંબા શ્વાસ ખેંચતો રહ્યો.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how grief and fatigue can strip away dignity and judgment: even with comforts available, the mind weighed down by sorrow collapses. It also foreshadows how unprocessed trauma and humiliation can harden into wrath and vindictive resolve, raising ethical questions about retaliation born from anger rather than dharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that two warriors are asleep on the ground despite having a fine bed, overwhelmed by exhaustion and sorrow. Aśvatthāmā sees this scene, becomes consumed by anger and resentment, and remains sleepless, breathing heavily like a serpent—setting the emotional stage for the night’s violent events of the Sauptika Parva.