Shloka 24
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
Devanagari script
ततोऊस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे । सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी समपद्यत,तदनन्तर सूर्यदेवके पर्वतश्रेष्ठ अस्ताचलपर पहुँच जानेपर धायकी भाँति सम्पूर्ण जगत्को अपनी गोदमें विश्राम देनेवाली रात्रिदेवीका सर्वत्र आधिपत्य हो गया
Transliteration
tato ’staṃ parvataśreṣṭham anuprāpte divākare | sarvasya jagato dhātrī śarvarī samapadyata ||
Translation
ત્યારબાદ સૂર્યદેવ જ્યારે પર્વતશ્રેષ્ઠ અસ્તાચલને પ્રાપ્ત થયા, ત્યારે સર્વ જગતની ધાત્રી સમી રાત્રિદેવી સર્વત્ર વ્યાપી ગઈ અને બધાને પોતાની ગોદમાં વિશ્રામ આપતી થઈ.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
उपास्तंhaving reached the setting (i.e., set)
उपास्तं:
Karma
TypeAdjective
Rootउपास्त
FormMasculine, Accusative, Singular
पर्वतश्रेष्ठम्the best of mountains
पर्वतश्रेष्ठम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्वतश्रेष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुप्राप्तेwhen (he) had reached
अनुप्राप्ते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootअनुप्राप्त
FormMasculine, Locative, Singular
दिवाकरेwhen the sun (day-maker) had (so) reached
दिवाकरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिवाकर
FormMasculine, Locative, Singular
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Genitive, Singular
जगतःof the world
जगतः:
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Genitive, Singular
धात्रीthe sustainer/nurse (mother)
धात्री:
Karta
TypeNoun
Rootधात्री
FormFeminine, Nominative, Singular
शर्वरीnight
शर्वरी:
Karta
TypeNoun
Rootशर्वरी
FormFeminine, Nominative, Singular
समपद्यतcame about, set in, prevailed
समपद्यत:
TypeVerb
Rootसम् + पद्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Divākara (Sun)Ś
Śarvarī (Night)P
Parvataśreṣṭha (the foremost mountain; sunset mountain)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes