Shloka 5

पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest

Vidura’s Report and Portents

Devanagari script

प्रयोजनं जन्मनि कि न मन्यते पराक्रमं पौरुषं चैव पार्थ: । पाज्चाल्यस्य द्रुपदस्यात्मजामिमां सभामध्ये यो व्यदेवीद्‌ ग्लहेषु,क्या कुन्तीकुमार युधिष्ठिर इस जीवनमें पराक्रम और पुरुषार्थकी आवश्यकता नहीं समझते, जिन्होंने सभामें इस द्रुपदराजकुमारी कृष्णाको दाँवपर लगाकर जूएका खेल किया?

Transliteration

prayojanaṃ janmani kiṃ na manyate parākramaṃ pauruṣaṃ caiva pārthaḥ | pāñcālyasya drupadasyātmajām imāṃ sabhāmadhye yo vyadevīd glahēṣu ||

Translation

કર્ણે કહ્યું—પાર્થ (યુધિષ્ઠિર) શું આ જીવનમાં પ્રયોજન, પરાક્રમ અને પુરુષાર્થની જરૂરિયાત નથી સમજતા? જેણે સભામધ્યે પાંચાલરાજ દ્રુપદની પુત્રી કૃષ્ણાને જુગારના દાવ પર મૂકી હતી!

Word by Word

• प्रयोजनम्: purpose, need
• प्रयोजनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रयोजन
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• जन्मनि: in life/birth
• जन्मनि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: जन्मन्
• Form: Neuter, Locative, Singular

• किम्: what?
• किम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: किम्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मन्यते: thinks, considers
• Type: Verb
• Root: मन् (मन्यते)
• Form: Present, Indicative, Atmanepada, 3rd, Singular

• पराक्रमम्: valor, prowess
• पराक्रमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पराक्रम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पौरुषम्: manly effort, heroism
• पौरुषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पौरुष
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• पार्थः: son of Pritha (Arjuna)
• पार्थः: Karta
• Type: Noun
• Root: पार्थ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पाञ्चाल्यस्य: of the Panchala (king)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पाञ्चाल्य
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• द्रुपदस्य: of Drupada
• Type: Noun
• Root: द्रुपद
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• आत्मजाम्: daughter
• आत्मजाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आत्मजा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• इमाम्: this (her)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• सभामध्ये: in the midst of the assembly
• सभामध्ये: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सभा + मध्य
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Singular

• यः: who
• यः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• व्यदेवीत्: gambled, played (at dice)
• Type: Verb
• Root: वि + दिव् (दीव्यति)
• Form: Imperfect (Past), Indicative, Parasmaipada, 3rd, Singular

• ग्लहेषु: in games of dice, in gambling
• ग्लहेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: ग्लह
• Form: Masculine, Locative, Plural

Speaker

कर्ण उवाच

Characters & Entities

• Karna
• Pārtha (Yudhiṣṭhira)
• Kuntī
• Pāñcālī (Kṛṣṇā/Draupadī)
• Drupada
• Pāñcāla
• sabhā (royal assembly)
• glaha (dice-wager)