Shloka 11
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
कदलीस्तम्भसदृशं सर्वलक्षणसंयुतम् । गजहस्तप्रतीकाशं वज्रप्रतिमगौरवम्,कुन्तीकुमार युधिष्ठिस्से ऐसा कहकर ऐश्वर्यमदसे मोहित हुए दुर्योधनने इशारेसे राधानन्दन कर्णको बढ़ावा देते और भीमसेनका तिरस्कार-सा करते हुए अपनी जाँघका वस्त्र हटाकर द्रौपदीकी ओर मुसकराते हुए देखा। उसने केलेके खंभेके समान मोटी, समस्त लक्षणोंसे सुशोभित, हाथीकी सूँडके सदृश चढ़ाव-उतारवाली और वज्रके समान कठोर अपनी बायीं जाँघ द्रौपदीकी दृष्टिके सामने करके दिखायी
kadalī-stambha-sadṛśaṁ sarva-lakṣaṇa-saṁyutam | gaja-hasta-pratīkāśaṁ vajra-pratima-gauravam ||
તેણે પોતાની ડાબી જાંઘ બતાવી—કેળાના થાંભલા જેવી સ્થૂલ, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, હાથીની સૂંઢ જેવી ઊંચ-નીચવાળી, અને વજ્ર જેવી ભારે તથા કઠોર।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how arrogance and the intoxication of power lead to adharma: public humiliation and sexualized insult become moral transgressions that demand accountability, setting in motion consequences that culminate in catastrophic conflict.
In the assembly-hall episode, Duryodhana, emboldened and mocking, displays his thigh toward Draupadī as an act of contempt and provocation, while encouraging Karṇa and slighting Bhīma—an insult remembered later as a key cause for Bhīma’s vow of retribution.